“Khi người cầu nguyện đã có nhiều tiến bộ trong suy ngẫm, y không còn xúc cảm và chuyển sang cầu nguyện một cách hiệu quả. Sự cầu nguyện này là khoảng trung gian giữa suy ngẫm và chiêm ngưỡng, giống như bình minh là thời gian ở giữa đêm tối và ban ngày, và bao gồm một phần của mỗi bên. Lúc đầu có nhiều suy ngẫm hơn vì còn sử dụng suy luận;… khi đã đạt được nhiều ánh sáng qua xem xét và suy luận kéo dài, ý thức liền nhập vào chủ đề, và thấy được tất cả những phát triển của chủ đề không mấy khó khăn…. Vì thế mà sau khi trở nên hoàn hảo nó loại bỏ các suy luận….” (lxxviii)
“When the man of prayer has made considerable progress in meditation, he passes insensibly to affective prayer, which, being between meditation and contemplation, as the dawn is between the night and the day, possesses something both of the one and of the other. In its beginnings it contains more of meditation, because it still makes use of reasoning;…because having acquired much light by the prolonged use of considerations and reasonings, it enters at once into its subject, and sees all its developments without much difficulty….Hence it follows as it perfects itself it discards reasonings….” (lxxviii)
Như chúng ta đã thấy, nhờ tham thiền kéo dài hành giả có thể mang lại tình trạng ổn định cho trí tuệ chất vốn có tính hay thay đổi do khả năng ứng đáp nhạy bén và di chuyển nhanh chóng. Sự ổn định này tạo được một trạng thái trong trí tuệ khiến chủ thể tư tưởng không còn ứng đáp với những rung động và giao tiếp đến từ ngoại giới hiện tượng và từ cõi giới tình cảm. Sự ổn định này cũng khiến cho bộ máy giác quan, não bộ, và mạng lưới liên động là hệ thần kinh, đều trở nên thụ động. Hành giả không còn bận tâm đến thế giới hoạt động đời thường, đồng thời duy trì một sự chú ý mạnh mẽ trong trí tuệ và định hướng chuyên nhất về thế giới mới với những thực thể gọi là linh hồn đang sống và hoạt động trong đó. Người môn sinh hành thiền chân thực học cách hoàn toàn tỉnh thức trong trí tuệ, có ý thức rõ rệt về các hiện tượng, những rung động và các trạng thái của sự sống. Y tích cực, năng động, và tự nương tựa vào chính mình, với não bộ và thể trí tập trung được phối hợp chặt chẽ với nhau. Y không phải
The versatility of the rapidly moving and sensitively responsive mental substance can be brought, we have seen, into a stabilized condition, through prolonged meditation. This brings about a state of mind which renders the thinker unresponsive to vibrations and contacts coming from the outer phenomenal world and from the world of the emotions, and so renders passive the sensory apparatus, the brain and that vast inter-locking network which we call the nervous system. The world in which man usually functions is shut off, yet he preserves at the same time an intense mental attention and a one-pointed orientation to the new world in which that which we call the soul lives and moves. The true student of meditation learns to be wide awake mentally, and potently aware of phenomena, vibration and states of being. He is positive, active and self-reliant, and the brain and the focussed mind are closely coordinated. He is no impractical dreamer, yet the
(lxxviii):
Nouet, Fr., Conduite de l'Homme d'Oraison, Book IV, ch. 1.
(lxxviii):
Nouet, Fr., Conduite de l'Homme d'Oraison, Book IV, ch. 1.